Sajber prijetnje danas ne poznaju granice, ali stručnjaci koji ih mogu zaustaviti sve češće odlaze tamo gdje su bolje plaćeni, prepoznati i gdje imaju jasan karijerni put. Evropa se zato suočava sa ozbiljnim nedostatkom kadrova u oblasti sajber bezbjednosti, a procjenjuje se da postoji najmanje 300.000 nepopunjenih radnih mjesta, dok većina kompanija teško pronalazi kvalifikovane stručnjake.
Kao odgovor na ovaj problem, European Union Agency for Cybersecurity je 2022. godine predstavila European Cybersecurity Skills Framework (ECSF) – okvir koji definiše ključne profesionalne profile, potrebne kompetencije i jasne karijerne puteve u sajber bezbjednosti.
ECSF obuhvata 12 profesionalnih profila, među kojima su CISO, Penetration Tester, Cybersecurity Auditor, Incident Responder i Cyber Threat Intelligence Specialist. Za svaki profil definisane su odgovornosti, znanja i vještine, čime okvir postaje zajednički jezik između obrazovanja, tržišta rada i institucija.
Vrijednost ECSF-a ogleda se u tome što:
· poslodavcima omogućava preciznije definisanje radnih mjesta,
· studentima pokazuje koje kompetencije treba da razvijaju,
· obrazovnim institucijama pomaže da prilagode programe tržištu rada,
· državama daje osnovu za planiranje sajber kapaciteta.
Kada je riječ o Crnoj Gori, posljednjih godina vidljiv je određeni napredak u izgradnji institucionalnog ekosistema sajber bezbjednosti. U tom procesu učestvuju institucije poput Agencija za nacionalnu bezbjednost, Ministarstvo unutrašnjih poslova, Vladinog CIRT-a, Ministarstvo javne uprave i novoformirana Agencija za sajber bezbjednost. Paralelno sa institucionalnim razvojem pojavljuju se i privatne inicijative kroz akademije, institute, a posebno mjesto zauzima Regionalni centar za sajber kapacitete Zapadnog Balkana u Podgorici – WB3C.
Ipak, kada se domaći sistem uporedi sa ECSF okvirom, jasno se uočava prostor za dalji razvoj. Pojedini profili još uvijek nisu jasno formalizovani kao zasebne profesionalne uloge u javnom sektoru. Akademski programi postoje, ali nisu direktno mapirani na ECSF kompetencije, što studentima otežava profesionalnu orijentaciju i razumijevanje mogućih karijernih pravaca. Dodatni problem predstavlja činjenica da je stručno sertifikovanje uglavnom prepušteno individualnoj inicijativi, umjesto da bude sistemski podržano kroz državne ili institucionalne programe.
Poseban izazov predstavlja odlazak stručnog kadra. Crna Gora se suočava sa izraženim „brain drain“ efektom, gdje mladi odlaze u zemlje i kompanije koje nude jasnije karijerne puteve, konkurentnije plate i stabilnije profesionalno okruženje.
Tehnologija sama po sebi nije dovoljna već istinsku sajber bezbjednost grade ljudi koji imaju znanje, jasnu profesionalnu ulogu i razlog da ostanu. I upravo tu se nalazi naš najveći zadatak.
Dejana Đapić
Youth Cyber Ambassador, W4C
